Yeni değerlendirmelerde ise 2100 yılına kadar beklenen maksimum sıcaklık artışı 2,7 ila 4,5 derece arasında tahmin ediliyor.

Uzmanlara göre bu değişimin temel nedenleri arasında yenilenebilir enerji maliyetlerinin düşmesi, elektrikli araçların yaygınlaşması ve birçok ülkenin iklim politikalarına daha fazla ağırlık vermesi yer alıyor. Özellikle kömür gibi fosil yakıt kullanımının, en kötü senaryoda öngörüldüğü kadar hızlı artmaması dikkat çekiyor. İşte sizin için derlediğimiz beş soru ve 5 cevap:

1. Ne oldu?

Birleşmiş Milletler’in iklim çalışmalarında kullanılan en kötü küresel ısınma senaryosunun artık gerçekçi olmadığı açıklandı.

Dünya İklim Araştırması Programı bünyesinde çalışan bilim insanları, “8.5 senaryosu” olarak bilinen aşırı emisyon modelinin artık “makul” görülmediğini belirtti. Bu senaryo, dünya sıcaklığının 2100 yılına kadar sanayi öncesi döneme göre 4 ila 6 derece artacağını öngörüyordu.

Yeni tahminlerde ise sıcaklık artışının 2,7 ila 4,5 derece arasında kalabileceği ifade ediliyor.

2. Tahminler neden değişti?

Bilim insanlarına göre bunun en önemli nedeni yenilenebilir enerji teknolojilerindeki hızlı gelişme.

Güneş enerjisi, rüzgâr türbinleri ve elektrikli araçların maliyetlerinin düşmesiyle birlikte birçok ülke fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmaya başladı. Ayrıca hükümetlerin iklim politikalarına daha fazla ağırlık vermesi de emisyon artış hızını yavaşlattı.

En kötü senaryo, kömür gibi fosil yakıt kullanımının hızla artmaya devam edeceği varsayımına dayanıyordu. Ancak mevcut veriler bunun beklenenden daha düşük seviyede kaldığını gösteriyor.

3. Bu dünya için ne anlama geliyor?

Son yıllarda kamuoyunda sıkça dile getirilen bazı felaket senaryolarının gerçekleşme ihtimalinin bir miktar azaldığı değerlendiriliyor.

Daha önce yapılan bazı tahminlerde Güney Avrupa’da tarımın büyük ölçüde yapılamaz hale gelebileceği, çok sayıda bitki türünün yok olabileceği ve deniz seviyesinin iki metreye kadar yükselebileceği öne sürülüyordu.

4. Peki neden bu kadar karamsar senaryolar kullanıldı?

Uzmanlara göre iklim modellerinde en iyi ve en kötü ihtimallerin birlikte değerlendirilmesi bilimsel yaklaşımın bir parçası.

Hollanda Meteoroloji Enstitüsü’nde görev yapan Verheggen, kurumun her zaman Birleşmiş Milletler’in iklim paneli raporlarını temel aldığını söyledi. Ona göre amaç, gelecekte ortaya çıkabilecek tüm olasılıkları kamuoyuna göstermekti.

Verheggen, daha önce de gerçek tablonun iyimser ve kötümser senaryoların arasında bir yerde oluşmasının beklendiğini ifade etti.

5. Bu durumda artık endişeye gerek yok mu?

Bilim insanları bu soruya “hayır” yanıtını veriyor.

Çünkü uzmanlara göre en iyimser iklim senaryoları da artık ulaşılması zor hedefler haline geldi. Paris İklim Anlaşması kapsamında ülkeler küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırmayı hedefliyordu.

Ancak dünya genelindeki sıcaklık artışı şimdiden yaklaşık 1,4 dereceye ulaştı ve bu sınırın geçici olarak aşılacağı öngörülüyor.

Uzmanlar, 1,5 derecenin üzerinde buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi ve iklim sistemindeki kritik eşiklerin tetiklenmesi riskinin arttığı uyarısında bulunuyor. Ayrıca bazı dünya liderlerinin emisyon azaltımını öncelik olmaktan çıkarmasının da süreci zorlaştırabileceği belirtiliyor.

“Daha önce böyle bir tablo görmemiştik”

Offlimits yetkilileri, durumun hızla kötüleştiğini söylüyor. Kuruluşun direktör yardımcısı Madeleine van der Bruggen, “On yıl önce polis içinde çalışırken böyle bir şey görmüyorduk” diyerek değişimin boyutuna dikkat çekti.

Uzmanlara göre çocuklar, giderek daha erken yaşta internet ve akıllı cihazlara kontrolsüz erişim sağlıyor. Bu durum, onları çevrim içi ortamda manipülasyona açık hale getiriyor.

Sosyal medya üzerinden başlayan riskli süreç

Çocukların çoğu ilk olarak sosyal medya platformlarında, özellikle TikTok gibi uygulamalarda vakit geçiriyor. Daha sonra farklı platformlara yönlendirilerek istismara açık hale geldikleri ifade ediliyor.

Uzmanlar, bazı çocukların kendilerine yaşıt gibi davranan kişiler tarafından kandırıldığını, ardından çıplak görüntü göndermeye ikna edildiğini ya da zorlandığını belirtiyor. Gönderilen materyaller daha sonra şantaj aracı olarak kullanılabiliyor.

“Seksüel farkındalıkları yok”

Uzmanlara göre en dikkat çekici nokta, bu yaş grubundaki çocukların çoğunun yaptıklarının cinsel bir anlam taşıdığını bile tam olarak kavrayamaması. Van der Bruggen, “Çoğu bunu cinsel bir davranış olarak algılamıyor, bu farkındalık daha sonra oluşuyor” dedi.

Bazı vakalarda çocukların daha önce istismar veya şiddet deneyimleri yaşadığı, ancak bunun her zaman geçerli olmadığı da vurgulanıyor.

Büyük araştırma başlatılıyor

Artan vakalar nedeniyle Hollanda Adalet Bakanlığı’na bağlı WODC tarafından geniş kapsamlı bir araştırma başlatılacağı açıklandı. Araştırmanın, çocukların bu tür ağlara nasıl çekildiğini ortaya koyması hedefleniyor.

“Sorumlu yetişkinlerdir ama erken eğitim şart”

Uzmanlar sorumluluğun tamamen istismarcılarda olduğunu vurgularken, ebeveynlere de çocukların dijital yaşamına daha fazla dahil olma çağrısı yapıyor. Çocuklarla internet kullanımı hakkında düzenli konuşmalar yapılması öneriliyor.

Ayrıca okullarda dijital güvenlik ve medya okuryazarlığının erken yaşlardan itibaren müfredata eklenmesi gerektiği ifade ediliyor. Uzmanlara göre, çocuklar çevrim içi dünyaya hazırlıksız girdiklerinde riskler hızla artıyor.

#hollanda.   #hollandahaberleri.   #sondakika.   #alarm.    #uyarı.  #çocuk.  #cinsel. #içerik.  #büyüktehlike.  #ebeveynler.   #dijital.   #sanaldünya.   #okullarda #eğitim #müfredat #küçükyaştaçocuklar. #hedef. #şikayet. #kontrol. #gelişmeler. #güncel

Bu rakam, geçen yıla göre yüzde 9 artış anlamına geliyor. Üstelik normal bir güne kıyasla kullanımda yüzde 56,8’lik dev bir sıçrama yaşandı.

Zirvede saniyede 45 işlem

Kutlamaların en yoğun anlarında sistem adeta kilitlendi:

• Saniyede 45 ödeme
• Dakikada bin 268 işlem

Bu rakamlar, dijital ödeme alışkanlıklarının ne kadar hızlı değiştiğini gözler önüne serdi.

Küçük harcamalar öne çıktı

Ortalama ödeme tutarı 33,18 euro ile yıllık ortalamanın (51,50 euro) oldukça altında kaldı. Bunun nedeni ise günün doğası: Sokakta yapılan küçük alışverişler, yiyecek-içecek harcamaları ve anlık ödemeler.

En popüler ödeme açıklamaları ise dikkat çekti: “bira”, “yemek”, “pizza”, “içki” ve hatta “tuvalet”

QR kod kullanımı patladı

Koningsdag’de bir başka rekor da QR kodlarda kırıldı.

Ödemelerin yüzde 37’si QR kod üzerinden yapıldı. Bu oran normal günlerde sadece yüzde 5 seviyesinde. Özellikle sokak satıcıları için bu yöntem büyük kolaylık sağladı.

Dijital ödeme çağı hızlanıyor

Uzmanlara göre bu tablo, nakitsiz toplumun artık bir gelecek değil, gerçek olduğunu gösteriyor.

Koningsdag’de kırılan bu rekor, Hollanda’da dijital ödemenin ne kadar yaygınlaştığını bir kez daha ortaya koydu.

Şirket, uygulamanın daha önce yapılan pilot çalışmada “gerilimi düşürücü etkisi” olduğunun görülmesi üzerine ülke genelinde yaygınlaştırılmasına karar verdi.

SÖZLÜ SALDIRILARDA AZALMA GÖZLENDİ

Pilot uygulamaya katılan başkondüktörlerden Nomi, bodycam kullanımıyla özellikle sözlü saldırıların azaldığını belirtti.

Nomi, “Saldırganlık her zaman fiziksel olmuyor, çoğu zaman sözlü oluyor. Deneme sürecinde daha az sözlü saldırı yaşadım” dedi.

Bir diğer başkondüktör ise uygulamanın tüm olayları önlemeyeceğini ancak caydırıcı etkisinin güçlü olduğunu vurguladı.

YIL SONUNA KADAR 3500 PERSONELE DAĞITILACAK

Planlamaya göre yıl sonuna kadar NS bünyesinde görev yapan yaklaşık 3 bin 500 başkondüktörün tamamı bodycam kullanmaya başlayacak.

Kondüktörler, riskli bir durum oluştuğunu düşündüklerinde cihaz üzerindeki kayıt düğmesine basabilecek. Sistem ayrıca düğmeye basılmadan önceki 60 saniyelik görüntüyü de otomatik olarak kaydediyor.

GÖRÜNTÜLER 28 GÜN SAKLANACAK

Mahremiyet kuralları kapsamında:

• görüntüler yalnızca yetkili NS personeli tarafından izlenebilecek
• polis ve savcılık gerektiğinde kayıt talep edebilecek
• kayıtlar 28 gün sonra otomatik olarak silinecek

Bodycam kullanacak personelin ayrıca özel eğitimden geçmesi şart koşuluyor.

PROJENİN MALİYETİ 12 MİLYON EURO

Uygulamanın finansmanı Altyapı ve Su Yönetimi Bakanlığı tarafından sağlanıyor. Proje için toplam 12 milyon euro bütçe ayrıldığı açıklandı.

Yetkililer, uygulamanın trenlerde sosyal güvenliği artırmasının yanı sıra saldırı vakalarında hukuki süreçleri de güçlendirmesini bekliyor.

İnsan rekorunu geride bıraktı

Karşılaştırma yapmak gerekirse yarı maraton mesafesinde (21 kilometre) bugüne kadarki en hızlı insan derecesi Ugandalı atlet Jacob Kiplimo’ya ait. Kiplimo, mart ayında Lizbon’da düzenlenen yarışta parkuru yaklaşık 57 dakikada tamamlamıştı.

Pekin’de yarışan robot ise bu süreyi yaklaşık 7 dakika farkla geçti.

Robotlar ve insanlar ayrı parkurlarda koştu

Yarış, Pekin’de düzenlenen özel bir organizasyon kapsamında gerçekleştirildi. Etkinlikte:

• robotlar kendi aralarında yarıştı
• insan koşucular ayrı parkurda koştu
• güvenlik için iki grup tamamen ayrıldı

Organizatörlere göre yarışa katılan robotların yaklaşık yüzde 40’ı tamamen otonom, diğerleri ise uzaktan kontrol destekli çalıştı.

İzleyenler şaşkın: “Bunu beklemiyorduk”

Yarışı izleyen seyirciler performans karşısında şaşkınlığını gizleyemedi. Çin basınına konuşan bir izleyici:

“Robotların insanlardan hızlı olacağını hiç beklemiyordum” dedi.

Çin’in teknoloji hedefinin parçası

Uzmanlara göre bu yarış yalnızca sportif bir gösteri değil. Aynı zamanda Çin’in:

• yapay zekâ
• robotik teknolojiler
• insansı robot üretimi

alanlarında küresel liderlik hedefinin bir parçası.

Bu yıl Çin devlet televizyonu CCTV’nin yeni yıl galasında da insansı robotlar geniş şekilde tanıtılmıştı.

Gelecekte nerelerde kullanılacak?

Uzmanlara göre “humanoid robotlar” ilerleyen yıllarda:

• tehlikeli görevlerde
• ağır sanayi işlerinde
• afet bölgelerinde
• yüksek riskli operasyonlarda

insanlara destek verebilecek.

Pekin’deki yarış ise robotların artık yalnızca laboratuvarlarda değil, gerçek dünyada da insan performansına rakip olmaya başladığını ortaya koydu.

Veliler çocuklarının sosyal medyadan keyif aldığını ve arkadaşlık ilişkilerine katkı sağladığını kabul etse de olumsuz etkiler konusunda ciddi endişeler taşıyor.

Veliler uyku, stres ve özgüven sorunlarından endişeli

Araştırmaya göre velilerin:

• yüzde 27’si çocuklarının sosyal medya nedeniyle daha kötü uyuduğunu,
• benzer bir oranı “bir şeyleri kaçırma korkusu” yaşadığını,
• yüzde 22’si özgüven sorunları oluştuğunu,
• yüzde 20’si ise stresin arttığını belirtti.

Veliler ayrıca sosyal medyanın çocukların benlik algısını olumsuz etkileyebileceğinden kaygı duyuyor.

Bu nedenle velilerin yüzde 79’u 15 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesini destekliyor.

Okullarda telefon yasağına güçlü destek

Hollanda’da 1 Ocak 2024’ten itibaren sınıflarda cep telefonu ve akıllı saat kullanımı yasaklandı. Araştırmaya göre velilerin yüzde 48’i çocuklarının okulunda yasağın yalnızca sınıfla sınırlı kalmayıp tüm okul binasında uygulandığını belirtti. Bu oran üç yıl önce sadece yüzde 12 seviyesindeydi.

Velilerin yüzde 87’si sınıf içinde telefon yasağını desteklerken, okul genelinde tam yasak konusunda destek oranı yüzde 70 oldu.

Velilere göre bu uygulama sayesinde öğrenciler teneffüslerde birbirleriyle daha fazla iletişim kurabiliyor. Ancak bazı veliler ders programı değişikliklerini kaçırma veya acil durumlarda çocuklarına ulaşamama ihtimalinden endişe ediyor.

Öte yandan öğrencilerin görüşleri daha bölünmüş durumda. Velilere göre öğrencilerin yüzde 52’si sınıf içi yasağı desteklerken, sadece yüzde 31’i okul genelinde tam yasaktan yana.

Veliler yapay zekâ konusunda bilgilendirme bekliyor

Araştırmanın dikkat çeken bir diğer sonucu ise okullarda yapay zekâ kullanımına ilişkin iletişim eksikliği oldu. Velilerin dörtte üçü okulların yapay zekâ kuralları hakkında kendilerine bilgi vermediğini belirtti.

Velilere göre ortaöğretim öğrencilerinin yüzde 55’i ders çalışırken yapay zekâ araçlarını:

• konu anlatımı almak,
• metin yazmak veya düzeltmek,
• görsel üretmek,
• sınavlara hazırlanmak

amacıyla kullanıyor.

“Okullar sessiz kalmamalı” çağrısı

Ouders & Onderwijs yöneticisi Lobke Vlaming, velilerin yapay zekâ kullanımına tamamen karşı olmadığını ancak şeffaflık beklediğini söyledi.

Vlaming, “Veliler çocukların yapay zekâyı doğru kullanmayı öğrenmesini istiyor. Ancak okullardan gelen sessizlik belirsizlik ve güvensizlik yaratıyor” ifadelerini kullandı.

Kuruluş, okullara çağrıda bulunarak yapay zekâ politikaları tamamen netleşmese bile velilerle şimdiden iletişim kurulması gerektiğini vurguladı.

Görev komutanı Reid Wiseman, açıklamasında “ESA Airbus ekibine ve Hollanda ile Almanya’daki dostlarımıza teşekkür etmek istiyoruz” ifadelerini kullandı.

Orion uzay aracıyla kritik manevra başarıyla tamamlandı

Astronotların teşekkür mesajı, Orion uzay aracıyla gerçekleştirilen önemli bir manevranın başarıyla tamamlanmasının ardından geldi. Uzmanlara göre bu tür teknik hamleler, Ay görevlerinin güvenli şekilde tamamlanmasında kritik rol oynuyor.

Artemis II görevi, insanlı Ay uçuşlarının yeniden başlatılması açısından tarihi önem taşıyor. Görev kapsamında elde edilen her teknik başarı, gelecekte planlanan daha kapsamlı Ay görevleri için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Hollanda Araç ve Trafik Tescil Kurumu (RDW) tarafından yapılan açıklamada, sistemin hem test pistlerinde hem de kamuya açık yollarda yaklaşık bir buçuk yıl boyunca kapsamlı şekilde denendiği belirtildi. Kurum, doğru kullanımın trafik güvenliğine olumlu katkı sağlayacağını vurguladı.

“Sürücü sorumluluğu devam ediyor” uyarısı

Yetkililer, sistemin tam otonom sürüş anlamına gelmediğine dikkat çekti. Açıklamada, sürücünün her an kontrolü devralabilecek durumda olması gerektiği ifade edilirken, direksiyon başında gazete okumak gibi davranışların kesinlikle yasak olduğu hatırlatıldı.

RDW, söz konusu teknolojinin gelişmiş bir sürüş destek sistemi olduğunu, aracın birçok görevi üstlenebilse de tamamen kendi kendine sürüş yapmadığını belirtti.

Avrupa Birliği’nde ilk, diğer ülkeler sırada

Hollanda, bu sistemi devreye alan ilk Avrupa Birliği (AB) ülkesi oldu. Yetkililer, yakın dönemde başka AB ülkelerinin de benzer onaylar vermesinin beklendiğini açıkladı.

Öte yandan Avrupa’da daha önce de bazı “eller serbest” sürüş destek sistemlerine sınırlı izin verilmişti. Örneğin BMW, otoyollarda otomatik şerit değiştirme destekli eller serbest sürüş için onay alırken, Ford markasının BlueCruise sistemi de belirli koşullarda direksiyon bırakmaya izin veriyor.

Güncelleme birkaç gün içinde araçlara geliyor

Tesla’dan yapılan açıklamaya göre sistem, Hollanda’daki kullanıcıların araçlarına önümüzdeki günlerde kablosuz yazılım güncellemesiyle gönderilecek. Ancak sürücüler bu hizmet için ücret ödeyecek.

Şirket, sistemin araç üzerindeki dış kameralar ve yapay zekâ yardımıyla çalıştığını ve aktifken kaza riskinin yedi kat daha düşük olduğunu savundu.

Tesla’nın CEO’su Elon Musk ise gelişmeyi “Avrupa’da otonom sürüş geleceğine giden yolda önemli bir kilometre taşı” olarak değerlendirdi.

Yetkililer, hataların önemli bölümünün yapay zekâ destekli otomatik kontrol sistemlerinden kaynaklandığını belirtiyor.

YÜK İNDİREN SÜRÜCÜLERE BİLE CEZA KESİLDİ

AP’ye göre scanauto sistemleri bazı durumları doğru ayırt edemiyor. Özellikle yük indirip bindiren sürücüler, camında engelli park kartı bulunan araçlar, kısa süreli duraklama yapan sürücüler ve otomatik olarak “kaçak park” gibi algılanabiliyor.

Engelli kartlarının çoğu zaman plaka sistemine kayıtlı olmaması da hatalı cezalara yol açabiliyor.

İTİRAZ EDENLERİN YARISI HAKLI ÇIKTI

Denetim kurumuna göre park cezasına itiraz eden sürücülerin yaklaşık yarısı davayı kazanıyor. Ancak itiraz sürecinin çoğu zaman uzun, karmaşık ve otomatik sistemlerle yürütülen bir prosedür olduğu belirtiliyor.

Yetkililer özellikle dijital işlemlerde zorlanan vatandaşların daha fazla mağdur olabileceğini vurguladı.

YAŞLILAR DAHA FAZLA ETKİLENİYOR 

AP açıklamasında, dijital sistemleri kullanmakta zorlanan yaşlı vatandaşların cezaları fark etmeyebildiği ya da itiraz sürecini takip edemediği belirtildi. Örneğin bazı kişilerin belediyeden gelen online bildirimleri kaçırdığı ifade edildi.

“YAPAY ZEKÂYI İNSANLAR DENETLEMELİ” UYARISI

AP yetkilileri belediyelere çağrıda bulunarak park denetim sistemlerinin her yıl gözden geçirilmesini ve otomatik kararların mutlaka insanlar tarafından kontrol edilmesini önerdi.

Açıklamada, “Yapay zekâ ne söylerse söylesin son karar insan denetiminden geçmeli. Sorumluluk belediyelerdedir” denildi.

BELEDİYELER BİRLİĞİ: HATALAR BİLİNİYOR

Konuya ilişkin açıklama yapan Hollanda Belediyeler Birliği (VNG) ise scanauto sistemlerinde hatalar yaşandığını bildiklerini ve haklı itirazlarda ücretlerin geri ödendiğini belirtti.

Ancak VNG, belediyelerin uygulamalarını doğrudan denetlemediklerini de özellikle vurguladı.

Uzmanlar, yapay zekâ destekli trafik ve park denetim sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte benzer tartışmaların önümüzdeki dönemde daha da artabileceğini ifade ediyor.

Yetkililere göre mobil veri trafiğindeki artışın en önemli nedenlerinden biri, Odido tarafından sunulan Klik&Klaar adlı 5G tabanlı ev interneti hizmeti oldu. 

Odido’nun veri trafiği rakiplerini geçti

ACM’ye göre Odido’nun mobil veri trafiği artık KPN ve VodafoneZiggo ağlarındaki toplam mobil internet kullanımını bile geride bıraktı.

Toplam mobil veri tüketimi son üç yılda neredeyse iki katına çıktı:

• 2022: 1,6 milyar GB
• 2025: yaklaşık 3 milyar GB

Fiber internet yaygınlaşmaya devam ediyor

Mobil internetin yanı sıra fiber altyapısı da büyümeyi sürdürüyor. 2025’in son çeyreğinde yaklaşık 220 bin yeni fiber bağlantısı daha devreye alındı.

Uzmanlara göre:

• fiber internet aboneleri artıyor
• bakır hat (telefon hattı) kullanımı azalıyor
• TV kablosu üzerinden internet abonelikleri düşüşte

Ayrıca internet hızlarında da dikkat çekici bir sıçrama yaşandı. 2013 yılında kullanıcıların yüzde 58’i 30 Mbps altı hız kullanırken, bugün bu oran yüzde 0,5’e kadar geriledi. Günümüzde Hollandalıların yüzde 91,3’ü 100 Mbps üzeri hızlara erişebiliyor.

Geleneksel telefon görüşmeleri azalıyor

Mobil internet yaygınlaşırken klasik cep telefonu görüşmeleri düşmeye devam ediyor. Özellikle pandemi döneminde zirve yapan geleneksel arama trafiği, 2025’te yeniden geriledi.

Buna karşılık sabit ve mobil aboneliklerin birlikte sunulduğu paketler hızla yaygınlaşıyor:

• 2013: 190 bin kullanıcı
• 2025: 3,86 milyon kullanıcı

06 numaraları hâlâ yeterli, 097 numaralarında uyarı var

ACM’nin yıllık numara raporuna göre 2025 sonunda 73,8 milyon adet 06 numarası tahsis edildi. Bu sayı toplam kapasitenin yüzde 88,7’sine karşılık geliyor.

Öte yandan mobil ödeme cihazları, akıllı sayaçlar ve GPS takip sistemleri gibi cihazlar için kullanılan 097 ile başlayan numaralarda hızlı artış yaşandı. Bu numaraların sayısı 19,1 milyon artarak yüzde 35 büyüdü.

Yetkililer, bu hızla devam edilmesi halinde 097 numara kapasitesinin kısa vadede dolabileceği uyarısında bulunuyor.

Grok, Elon Musk’ın sahibi olduğu X platformunun bir parçası olarak faaliyet gösteriyor. Mahkeme kararında, oluşturulan görüntülerin platform üzerinden kolayca yayılabilmesinin riskleri artırdığı vurgulandı.

Dava, çevrimiçi istismar merkezi tarafından açıldı

Karar, Hollanda merkezli çevrimiçi istismar uzmanlık kuruluşu Offlimits tarafından açılan dava sonucunda alındı. Kurum, uygulama aracılığıyla kişilerin rızası olmadan dijital olarak “soyulmuş” görüntülerinin üretilebildiğini ve bunların paylaşılabildiğini belirterek mahkemeye başvurmuştu.

Offlimits ayrıca bu tür araçların çocuk istismarı görüntülerinin üretilmesi riskini de barındırdığına dikkat çekti. Kurumun, duruşma öncesinde Grok kullanarak benzer videolar üretmeyi başardığı da dosyada yer aldı.

Grok’u geliştiren şirket daha önce bu tür içeriklerin önüne geçmek için önlemler aldığını açıklamıştı. Ancak mahkeme, mevcut önlemlerin yeterli olmadığı sonucuna vardı.

İhlal başına 100 bin euro ceza

Mahkeme kararına göre yasak, Hollanda’da yaşayan kişilere ait görüntülerin oluşturulmasını ve ülkede bu tür içeriklerin üretilmesi ya da paylaşılmasını kapsıyor.

Kararın ihlal edilmesi durumunda her bir vaka için 100 bin euro para cezası uygulanacak. Toplam ceza miktarı ise 10 milyon euroya kadar çıkabilecek. Ayrıca mahkeme, söz konusu içerik üretimi engellenmediği sürece Grok’un X platformunun bir parçası olarak sunulamayacağına hükmetti.

AB genelinde de yasak gündemde

Öte yandan Avrupa Parlamentosu da aynı gün “soyunma uygulamaları” olarak bilinen benzer araçların yasaklanmasını öngören düzenlemeye onay verdi. Düzenlemenin yaz aylarından önce Avrupa Birliği genelinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.

Uzmanlar, kararın yapay zekâ destekli görüntü üretim araçlarının kötüye kullanımına karşı Avrupa genelinde daha sıkı bir denetim döneminin habercisi olabileceğini belirtiyor.

Yaklaşık altı ay önce kullanıma sunulan Sora uygulaması, kullanıcıların yazılı komutlarla kısa videolar üretmesine imkân tanıyordu. Aynı zamanda kullanıcıların birbirlerinin içeriklerini izleyebildiği bir sosyal medya platformu işlevi de görüyordu.

Ücretsizdi, maliyeti yüksekti

Ücretsiz olarak sunulan uygulamanın ciddi enerji tüketimine yol açtığı ve şirket için yüksek maliyet oluşturduğu belirtildi. Geçtiğimiz yıl piyasaya sürüldüğünde büyük ilgi gören Sora’nın kullanım oranının kısa sürede düşüşe geçtiği ifade edildi.

Öte yandan film yapımcıları ve reklam sektörü tarafından ücretli olarak kullanılan profesyonel Sora sürümünün de askıya alınacağı açıklandı.

Disney anlaşmasına rağmen kapatılıyor

Karar, teknoloji ve eğlence dünyasında sürpriz olarak değerlendirildi. Zira OpenAI, üç ay önce eğlence devi Disney ile lisans anlaşması imzalamıştı. Bu anlaşma sayesinde kullanıcılar Mickey Mouse ve Yoda gibi karakterlerle video oluşturabiliyordu.

Ancak bazı eleştirmenler, bu tür teknolojilerin ileride insan oyuncuların ve içerik üreticilerinin yerini alabileceği uyarısında bulunmuştu.

Yeni hedef: Robot teknolojileri

OpenAI, uygulamanın neden tamamen kapatıldığına dair ayrıntılı bir gerekçe paylaşmazken, Sora ekibinin bundan sonra robotların geliştirilmesine yönelik simülasyon araştırmalarına odaklanacağını açıkladı. Şirket, bu çalışmaların “insanların gerçek fiziksel görevleri çözmesine yardımcı olacak robot teknolojilerinin geliştirilmesini” amaçladığını belirtti.

Yetkililer, söz konusu araçlarda yüksek voltajlı bataryanın aşırı ısınma riski bulunduğunu belirtiyor. Hollanda distribütörü Pon’un sözcüsü, aşırı ısınmanın “aşırı durumlarda” yangına yol açabileceğini söyledi. Sözcü, şu ana kadar herhangi bir yaralanma vakasının bildirilmediğini vurguladı.

Geri çağırma kapsamındaki araçlar, 2022 Şubat ile 2024 Ağustos tarihleri arasında üretilen yaklaşık 75 bin ID. serisi ve 20 bin CUPRA Born modellerinden oluşuyor. Almanya’da ise 28 bin elektrikli Volkswagen geri çağrılacak.

Pon sözcüsü, “Belirli bir üretim döneminde bazı araçlara, teknik spesifikasyonlarımızla tam uyumlu olmayan batarya modülleri monte edilmiş olabilir. Bu durum sarı uyarı lambasının yanmasına ve menzil kaybına yol açabiliyor” dedi.

Müşterilerle iletişime geçildiğini belirten sözcü, “Önlem olarak tüm araçlar kontrol edilecek. Yazılım güncellemesi yapılacak ve yüksek voltajlı batarya modülleri analiz edilecek. Sorunlu bir modül tespit edilirse değiştirilecek” açıklamasını yaptı.

Hollanda genelinde milyonlarca kişinin kamu kurumlarının internet sitelerine giriş yapmak için kullandığı DigiD sistemi, sabah saat 11.00 sularında erişime kapandı. Yetkililer ilk açıklamada “durumun incelendiğini” duyururken, kesintinin DDoS saldırısından kaynaklandığı bildirildi.

Günün ilerleyen saatlerinde yaşanan aksaklık giderilirken, kesinti sırasında çok sayıda kullanıcı devlet kurumlarının dijital hizmetlerine erişemedi.

Binlerce Şikâyet Geldi

Kesinti sırasında allestoringen.nl üzerinden binin üzerinde arıza bildirimi yapıldı. Kullanıcılar özellikle giriş kodlarının gelmemesi veya sisteme hiç erişilememesi nedeniyle mağduriyet yaşadıklarını ifade etti.

Bazı kullanıcılar, DigiD üzerinden işlem yapılamadığı için CJIB ve Zilveren Kruis gibi kurumların sistemlerine de erişemediklerini belirtti. Bir kullanıcı yaşadığı sorunu, “Faturalarımı ödemem gerekiyor ama giriş yapamıyorum. Oldukça yorucu bir durum” sözleriyle dile getirdi.

Daha Önce de Hedef Olmuştu

Öte yandan DigiD sisteminin son dönemde ilk kez kesinti yaşamadığı dikkat çekti. Geçtiğimiz yıl kasım ayında da benzer bir DDoS saldırısı nedeniyle bazı kullanıcılar sisteme erişim sağlayamamıştı. Ayrıca yılın ocak ve mart aylarında da kısa süreli erişim sorunları yaşandığı bildirilmişti.

Uzmanlar, kamu dijital altyapılarına yönelik siber saldırı girişimlerinin Avrupa genelinde arttığına dikkat çekerken, Hollanda’daki yetkililer sistem güvenliğinin güçlendirilmesi için çalışmaların sürdüğünü açıkladı.

Ülke basınana yansıyan haberlere göre, müşterilerin evlerinde kullandıkları modem ve router’lara bağlı cihazlara ait bilgiler ABD merkezli yapay zekâ şirketi Lifemote’a aktarıldığı iddia edildi. Konu ilk olarak etik hacker Sipke Mellema tarafından gündeme getirildi.

Gazete De Telegraaf’ın soruları sonrasında şirketin bu veri aktarımını durdurduğu belirtiliyor.

MAC adresleri ve cihaz isimleri gönderildi

Gönderilen veriler arasında MAC (Media Access Control) adresleri bulunuyor. MAC adresi, internete bağlanan her cihaz için benzersiz bir kimlik numarası olarak kullanılıyor.

İddialara göre Odido routerları yalnızca MAC adreslerini değil, aynı zamanda ağdaki cihazların isimlerini de gönderiyordu. Bu isimler arasında örneğin “Telefoon van …” veya “Apple TV in de woonkamer” gibi kullanıcıların cihaz adlandırmaları da yer alabiliyor.

Bunun yanı sıra, kullanıcıların çevresindeki diğer Wi-Fi ağlarının isimleri ve MAC adresleri ile telefon üzerinden açılan hotspot bağlantıları da kaydedildiği öne sürüldü.

Ancak bu veri aktarımının Odido’nun gizlilik politikasında açık şekilde belirtilmediği ifade ediliyor.

“Konum takibi için kullanılabilir”

Etik hackerler, bu tür verilerin büyük ölçekli olarak toplanmasının ciddi gizlilik riskleri oluşturabileceğini söyledi.

Hackerlere göre bu tür bir veri tabanı, cihazların farklı router’larla bağlantı kurduğu yerleri kaydederek insanların yaklaşık konumlarını takip etmek için kullanılabilir.

Öte yandan siber güvenlik ve gizlilik uzmanları, böyle bir verinin pazarlama ve hedefli reklam için de kullanılabileceğini belirttiler.

Veri koruma kurumu uyardı

Hollanda veri koruma kurumu Autoriteit Persoonsgegevens (AP), MAC adreslerinin de kişisel veri kapsamında değerlendirildiğini vurguladı.

Kuruma göre kuruluşlar, kişisel verileri başka bir kurumla paylaşmadan önce kullanıcıların açık rızasını almak veya bunun yasal bir dayanağını göstermek zorunda.

Odido yazılım güncellemesi yaptı

Odido ise konuyla ilgili ayrıntılı sorulara yanıt vermedi. Şirket yalnızca gizlilik politikasının internet sitesinde yer aldığını ve buna uygun hareket ettiklerini belirtti.

Öte yandan şirket, router yazılımını güncellediğini açıkladı. Bu güncellemenin ardından söz konusu veri aktarımının durdurulduğu ifade ediliyor.

Şirket kısa süre önce büyük bir veri sızıntısı yaşamıştı

Bu gelişme, Odido’nun geçen ay yaşadığı büyük veri sızıntısının ardından geldi. O olayda 6,2 milyondan fazla hesapa ait kişisel bilgilerin ele geçirildiği açıklanmıştı.

Sızdırılan veriler arasında isimler, adresler, banka hesap numaraları ve kimlik belgelerine ait bilgiler de bulunuyordu. Hackerlar, şirket fidye ödemeyi reddettikten sonra çalınan verilerin bir bölümünü her gün internet üzerinden yayımlamaya başlamıştı.