Hollanda’da kurulması beklenen yeni hükümetin üzerinde uzlaştığı koalisyon anlaşması, özellikle gençleri ilgilendiren düzenlemeleriyle kamuoyunda tartışma yarattı. Sosyal medyaya yaş sınırı getirilmesi, sigara ve elektronik sigara kullanımının 21 yaş altına yasaklanması, “fatbike” olarak bilinen elektrikli bisikletlere kısıtlamalar ve şeker vergisi gibi önlemler, bazı çevrelerce “aşırı korumacı” olarak eleştirildi.
Demokratlar 66 (D66), Özgürlük ve Demokrasi İçin Halk Partisi (VVD) ile Hıristiyan Demokratlar Birliği’nin (CDA) üzerinde uzlaştığı plana göre, 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medya kullanımı sınırlandırılacak, sigara ve elektronik sigara için asgari yaş 21’e çıkarılacak. Ayrıca son yıllarda özellikle gençler arasında yaygınlaşan fatbike’lar için yaş sınırı ve kask zorunluluğu getirilmesi öngörülüyor.
“Klasik bir paternalizm örneği”
Siyaset bilimciler, bu tür önlemleri bireysel özgürlük ile devletin koruyucu rolü arasındaki klasik gerilimin bir parçası olarak değerlendiriyor.
“Bu ürünleri pazarlayan şirketler kendilerini bireysel özgürlüğün savunucusu olarak sunuyor” diyen siyaset bilimcileri, “Oysa iş modelleri, kullanıcıları mümkün olan en kısa sürede bağımlı hâle getirmeye dayanıyor. Bu özellikle sosyal medya için geçerli” ifadelerini kullanıyor.
Bilimcilere göre bu durum “klasik bir paternalizm” örneği ve her zaman olumsuz olmak zorunda değil. Sosyal medyayla büyüyen çocuklarda depresyon ve dikkat sorunlarının arttığına dikkat çeken bilimciler “Bir toplum olarak çocukları bundan korumaya çalışmak meşru olabilir” diyor.
Sosyal medya yasağı çözüm mü?
Sosyal bilimci uzmanları ise sosyal medya için getirilecek yaş sınırına daha temkinli yaklaşıyor. “Bir şeye yaş sınırı koyduğunuzda, onu daha da cazip hâle getirirsiniz” diyen sosyal bilimci uzmanları, olası etkilerin net olmadığını savunuyor.
“16 ya da 17 yaşında sosyal medyaya girince olumsuz etkiler ortadan mı kalkacak?” diye soran uzmanlar, sosyal medyanın gençler için aynı zamanda öğrenme ve kendini ifade etme alanı olduğunu vurguluyor.
Uzmanlar, gençlerin ruh sağlığındaki bozulmanın tek bir nedene indirgenemeyeceğini belirtiyor. Bazı uzmanlar sosyal medyayı işaret ederken, bazıları pandemi dönemini ya da yüz yüze iletişimin azalmasını öne çıkarıyor.
Sigara ve elektronik sigara için 21 yaş sınırı
Tütün uzmanları, sigara ve elektronik sigara için yaş sınırının 21’e çıkarılmasını “çok önemli bir adım” olarak nitelendiriyor. uzmanlar “Bu ölümcül bir bağımlılık. En iyisi insanların hiç başlamamasını sağlamak” diyor.
Türün uzmanalarına göre bu durum bireysel özgürlükle çelişmiyor: “Sigara içmenin gerçekten özgür bir tercih olup olmadığını sormak gerekir.” Nikotinin beyin gelişimi üzerindeki etkilerine dikkat çeken uzmanlar, beynin 24 yaşına kadar gelişmeye devam ettiğini hatırlatıyor.
Fatbike tartışması: Güvenlik mi, hedef gösterme mi?
Koalisyonun fatbike’lara yönelik özel bir araç kategorisi oluşturma planı ise eleştirilerin odağında. Elektrikli bisiklet üreticileri, düzenlemenin teknik olarak kolayca aşılabileceğini savunuyor.
“Mesele lastik genişliği değil, denetim eksikliği” diyen üreticiler, sorunun başka elektrikli bisiklet türlerine kayabileceğini öne sürüyor. Üreticiler, tüm e-bisikletler için yaş sınırı, daha düşük hız limiti ve daha sıkı denetim öneriyor.
Bazı uzamanlar fatbike yasağının toplumsal boyutuna dikkat çekiyor. “Bu düzenleme belirli bir kullanıcı grubunu hedef alıyor. Özellikle göçmen kökenli genç erkeklerle özdeşleştirilen bir araçtan söz ediyoruz. Bunun sınıfsal ve ırksal bir alt metni var” değerlendirmesinde bulunuyor.
Alışma süreci mi?
Siyasal bilimcilere göre hükümetin attığı adımlar, bilimsel araştırmalar ve uluslararası eğilimlerle uyumlu. Bilimciler, bu tür önlemlerin zamanla toplum tarafından benimseneceğini savunuyor.
Ancak tartışma, Hollanda’da devletin bireysel tercihlere ne ölçüde müdahale edebileceği sorusunu yeniden gündeme getirmiş durumda.
Yorumlar
Kalan Karakter: